HAYAT BECERİSİ SORUMLULUK BİLİNCİ

HAYAT BECERİSİ SORUMLULUK BİLİNCİ
Ebeveynler çocuklarının; kendi ayakları üzerinde durabilen, özgüvenli, başarılı, kendisini iyi ifade edebilen ve sorumluluk bilincine sahip bireyler olmalarını isterler. Aslına bakarsanız kim istemez ki? Bültenimizin bu kısmında sorumluluk bilincini ele alacağız.
    Sorumluluk hayat boyu sürer ve her yaş döneminde yeni kazanımlar olarak bizi karşılar. Öğrenme nasıl ki hayat boyu devam ediyor sorumluluklarımız da öğrenmeyle birlikte artıyor, yenileniyor ve gelişiyor. Tüm bunlara bakılırsa sorumluluk bilinci hayat boyu işimize yarayacak önemli bir beceri.
 
NİÇİN SORUMLULUK BİLİNCİ KAZANMALIYIZ?
Sorumluluk bilinci yaşamımızda tamamlayıcı roller üstlenebilen anahtar bir beceri.  Yeterince hazırlanmadığım bir sınavda heyecanım konusunda problem yaşayabilirim- sınav için gerekli sorumluluğu yerine getirmemişim-, kopyala yapıştır olarak hazırlanmış bir sunuyu sunan kişi başarı gözetmek yerine ‘’acaba sorumluluğumu yerine getirmediğim anlaşılacak mı?’’ düşüncesinin peşine düşecektir.  ‘’Taşı delen suyun gücü değil damlaların sürekliliğidir.’’ Hayat boyu sorumluluk bilinciyle hareket etmek başarıyı yanında getirecektir.
 
   Sorumluluk bilinci korkutarak , tehdit ederek veya utandırılarak kazandırılması mümkün olmayan insanın anlam arayışıyla pekişen zihinsel bir süreçtir. Bu süreç her aile dinamiği farklı olduğu gibi her birey içinde farklılık gösterebilir. Bireysel farklılıklar doğrultusunda bireyin o an ki ihtiyacına yönelik bceriler geliştirmesine ve farkındalık kazanmasına katkı sağlayacaktır. Içe dönük kazanılan farkındalıklar diğer istendik sıfatları (özgüvenli, kendini iyi ifade edebilen vb..) da beraberinde getirecektir.
 
PEKİ EBEVEYNLER NE YAPMALI?
Sorumluluk bilinci sürekli olarak gelişen bir beceridir. Küçük yaşlardan itibaren bireyin yapabileceği işlerin sorumluluklarını almasını sağlamak ilerleyen yaşam evrelerinde edinmesi gereken sorumlulukları kolaylıkla içselleştirmesine fayda sağlayacaktır. Her yaş döneminde yapılabilecek sorumluluklar vardır örneğin 5-6 yaşlarında sofraya bardak koymak, 10 lu yaşlarda bulaşık makinasını boşaltmak gibi. Kıyafetlerini kendisinin giymesi bir sorumluluktur mesela. Bu kısımda bireye yapamayacağı sorumlulukları vermemeye özen göstermeliyiz. Deneme- yanılma yöntemiyle sizin de direktiflerinizle denenebilir fakat daha yapılabilir bir sorumlulukla değiştirilmesi işlevsel olacaktır. Gelişim evresinin üstünde yapması beklenen sorumluluk kendisine yönelik olumsuz bir düşünce olarak geri dönebilir.
Sorumluluk kazanımlarını elde etmek adına bireyleri cezalandırmak, utandırmak, kızmak çözüm olmak yerine anı kurtarmaya yönelik davranışları kazandırabilir. Unutmayalım ki birey sürekli bir gelişim halinde olduğu için o an hazır olmayabilir ve bir sorumluluğu niçin kazandığının mantığını bilmelidir. O yerine getirmediğinde eğer siz onun yerine yapıyorsanız bu onun için ‘’ benim yerime yapan var demekki benim sorumluluğum değil ‘’ şeklinde yorumlanabilir. Bu noktada onun yapmayışının ve bu durumdan ev içindeki diğer bireylerin etkilenmesinden bahsedebilirsiniz.
Ergenlik öncesinde sorumluluk vermeyipte ergenlik döneminde birden sorumlulukları yüklemek, birey  yapabilecek yeterlilikte olsa dahi altından kalkması zor bir yük olacaktır.
Bireyin tek sorumluluğunun ders çalışmak olduğunu ifade etmek sorumluluk bilinci kazanmasını beklerken sorumluluklarını içselleştirmesini sekteye uğratabilir.
Bireyin tek sorumluluğunun ders çalışmak olduğunu söyleyip çalışmadığı zamanlarda da ondan daha fazla telaşlanırsanız  ders çalışmanında kendi sorumlulukları arasında olduğunu anlamayabilir.
‘’Sofrayı kurarken bana yardım eder misin? ‘’Gibi soru cümleleriyle yöneltilen ifadeler bireyin sorumluluğu olduğunu ifade etmeyeceği için bireye yapabileceği sorumluklar evin bir bireyi olarak  daha öncesinden birlikte karar alarak belirtilmelidir.
Para idaresi harçlık yönetimi bireyin sorumluluk bilincine katkı sağlayacaktır.
Bireyin yapmadığı yerine getirmediği sorumluluklara karşılık bedel ödemesi gerekir fakat bu noktada bireye kızmak, utandırmak işlevsel olmayacaktır. Bu maddenin uygulanışında yaşamın bir düzeni olduğunu ve uymazsak bunu değiştiremediğimizi dolaysıyla düzene uymayınca telafi edip kalınan noktadan devam edildiğini gözetmemiz gerekir.
 
Okul gezilerine katılmak , kurslara katılmak bireylerin sorumluluk bilincini artıracaktır.
Aile toplantıları yapılabilir. Bu toplantılarda haftalık ev işlerine dair sorumluluk dağılımı, haftanın nasıl geçtiği gibi hem hoş sohbet içeren hemde ciddi olmamız gereken konuları içerebilir. Her hafta bir kez yarım saat olacak şekilde önce eğlenceli sohbetlerle ardından ciddiyetle sorumluluklardan bahsedilebilir.
 
Ailelerin ekonomik zenginliği arttıkça bireylere düşen sorumluluk azalırken verilen izinler artıyor.
Çocuklar kendileri için daha fazla sorumluluk almaya ve kendi yaşamlarını düzenlemeye başladıkça ebeveynler onlar için bekçi görevi görür ve iskele gibi koruma sağlar. (Huston &Ripke, 2006, s.422)


Yakın dönem araştırmalar gösteriyor ki ebeveynlerin çocukları izlemeye dair rollerinin vurgulanmasından uzaklaşarak ebeveynlerin çocukların bilgiye ulaşmakta oynadıkları aktif role vurgu yapıyor. (Keijsers ve Laird, 2010)

                                                                  Birey Okulları Psikolojik Danışmanı
                                                                                    Ömer TURGUT

 Kaynakça
Huston A.C. &Ripke N.N (2006) Experiences in middle and late childhood and childreens development.
Developmental contexts  in middle childhood. New York: Camridge Unıversity Press
Keijsers , L.&Laid R.D. (2010) Introductıon to special issue: Careful conversations’
Adolescents menaging their parents’ access to information. Journal of Adolescence